Ook dierenoma's helpen

Deze aflevering van onze Dierenlevens-blog gaat over dieren die bijspringen in de opvoeding als de moeder in moeilijkheden komt. Oma’s kunnen ons hier nog een boel over leren. Onze dank gaat uit naar een van onze donateurs die ons op het volgende verhaal heeft gewezen. Haar buurman had thuis twee generaties geiten. Toen een van de jongsten een kleintje kreeg, wist ze niet wat ze ermee aan moest. Het kleine geitje werd zelfs meerdere malen naar de tepel gebracht, maar de twee leken maar geen band met elkaar te kunnen opbouwen.

De grootmoeder zag dit allemaal gebeuren en besloot een handje te helpen. Ze produceerde zelfs melk voor de zuigeling. Langzaamaan is zij de zorg voor de kleine gaan afwisselen met de moeder. Ze bleef de moeder bijstaan en zorgde dat het geitje altijd genoeg eten had.

Onlangs was er nog een ander bericht in het nieuws over helpende oma’s. Tijdens een Japans onderzoek naar wilde makakenfamilies werd er iets interessants ontdekt. Een grootmoedermakaak nam de zorg over van haar kleinkind toen de moeder verdwenen was. Ze droeg het kleintje, verzorgde en zoogde het, terwijl ze waarschijnlijk geen melk produceerde. Misschien stelde het zuigen op zich het kleintje al gerust. 




















Van generatie op generatie

Toen de moeder na verloop van tijd terugkwam (waarschijnlijk na 6-14 dagen) nam ze de zorgtaken weer over. In deze groep heeft men ook nog een andere oma de zorg gedeeltelijk zien overnemen van een moeder die moeite had met de opvoeding. In dit geval produceerde de grootmoeder wel melk.

Het belangrijkste wat we hieruit kunnen opmaken is dat de grootmoeders bereid waren om heel snel bij te springen, maar geen bezitterig gedrag vertoonden ten opzichte van de kleine. In beide gevallen hadden ze geen problemen met het verdelen van de zorg of het teruggeven van het kleintje aan de moeder zodra de klus geklaard was. Dit toont aan dat ze haarfijn aanvoelen wat in zo’n situatie het beste is. Dat is heel wat anders dan het simpelweg ‘overnemen’ van een kleintje dat in de steek gelaten is.

Bronnen:
BBC News – Grandmother Monkeys care for baby

Nakamichi, M., Onishi, K. en Yamada, K. (2009) Old grandmothers provide essential care to their young granddaughters in a free-ranging group of Japanese monkeys (Macaca fuscata) Primates, Online first. 10.1007/s10329-009-0177-7

De band tussen moeder en kind

In de commerciële veehouderij worden jonge dieren zoals biggetjes en kalfjes al zeer vroeg gescheiden van hun moeder. De zoogtijd en de omstandigheden waarin deze jonge dieren opgroeien kan invloed hebben op hun geestelijk en lichamelijk welzijn.
Deze zeug en haar biggen genieten van betere leefomstandigheden.
Foto: Compassion in World Farming / Martin Usborne

Dieren die opgroeien in een interessantere en meer uitdagende omgeving zijn zelfverzekerder en leven harmonieuzer samen met hun soortgenoten. Ook lijken vrouwtjes minder moeite te hebben met het opvoeden van hun kroost, als ze de mogelijkheid daartoe krijgen. Biggen die - voor en na het spenen - naar buiten kunnen, blijken bijvoorbeeld minder problemen te hebben dan biggen die altijd binnen, in kale hokken zitten.

Biggetjes hebben hun moeder nodig
In de intensieve veehouderij worden biggetjes bij hun moeder weggehaald als ze ongeveer 2 tot 4 weken oud zijn. Op deze leeftijd zijn ze nog steeds afhankelijk van hun moeder wat betreft voeding, moederlijke zorg en bescherming. In de natuur beslaat de zoogtijd al gauw zo’n 3 tot 4 maanden.

Hoe jonger de biggetjes zijn als ze gescheiden worden van hun moeder, hoe meer ze zullen gillen om hun moeder, uit hun hok proberen te springen en hun neus tegen de buik van andere biggen wrijven, wat wonden kan veroorzaken. Dit is waarschijnlijk een poging om een tepel te vinden of lichamelijk contact met de moeder te zoeken. Biggen van 8 weken oud die in een semi-natuurlijke omgeving leven, vertonen dit heftige gedrag niet, maar wereldwijd is dit op commerciële boerderijen aan de orde van de dag.

Melkkalfjes
Melkkalfjes worden op commerciële boerderijen vaak al een paar uur na de geboorte van hun moeder gescheiden, terwijl de natuurlijke zoogtijd 9 à 11 maanden is. Koeien die van hun kalf gescheiden zijn zie je vaak onrustig heen en weer lopen en loeien, blijkbaar op zoek naar hun kalf. Op deze leeftijd vertonen kalfjes ook vaak gestrest gedrag.

De vitale band tussen moeder en kind. Foto: Compassion 
in World Farming / Karen Playford

Wetenschappers keken ook naar de langetermijneffecten die de scheiding had op het kalf. Als ze vlak na de geboorte van de moeder gescheiden worden, roept het kalf misschien niet vaak om de moeder, maar het kan zeker effect hebben op de gezondheid en ontwikkeling op lange termijn. Als kalfjes pas na lang samenzijn bij hun moeder worden weggehaald, zullen ze op dat moment meer overstuur zijn, maar voor hun langetermijnontwikkeling en zelfverzekerdheid is dit beter.